Boşanma süreçleri ve sonrasındaki dönem, taraflar kadar çocuklar için de son derece hassas bir süreçtir. Ne yazık ki bazı durumlarda velayeti elinde bulunduran ebeveyn, diğer taraf olan anne veya babaya karşı kişisel öfkesini çocuğa yansıtarak çocuğu diğer ebeveynden soğutmaya çalışır.
Hukuk dilinde ve psikolojide “ebeveyne yabancılaştırma” veya çocuğu diğer ebeveyne karşı kışkırtma/doldurma olarak adlandırılan bu davranış, çocuk ile diğer anne/baba arasındaki kişisel ilişkiyi engelleme amacı taşır. Peki, bir ebeveynin çocuğu kışkırtarak diğer ebeveyni görmesini engellemesi, velayetin değiştirilmesi için hukuki bir sebep teşkil eder mi?
Türk Medeni Kanunu ve Yargıtay’ın yerleşik içtihatları çerçevesinde bu kritik sorunun yanıtını, çocuğun üstün yararı ilkesi doğrultusunda detaylarıyla inceliyoruz.

Ebeveyne Yabancılaştırma (Çocuğu Doldurma) Nedir?
Çocuğun diğer ebeveyne karşı doldurulması; velayeti elinde tutan tarafın, çocuğa diğer ebeveyn hakkında yalan, olumsuz ya da nefret dolu söylemlerde bulunarak çocuğu duygusal olarak manipüle etmesidir. Bu durum zamanla çocuğun diğer ebeveyni sebepsiz yere reddetmesine, onunla görüşmek istememesine yol açar.
Velayet hakkı, anne ve babaya çocuk üzerinde sınırsız bir hakimiyet alanı vermez. Aksine, velayet sahibi ebeveyn çocuğun diğer taraf ile duygusal ve kişisel bağ kurmasını desteklemekle yükümlüdür. Velayet hakkının kötüye kullanılması, çocuğun psikolojik ve ruhsal gelişimini doğrudan olumsuz etkiler.
Boşanma Davasında Eşin Sürekli Hakaret Etmesi ve Aşağılaması Kusur Sayılır mı? Tazminata Etkisi yazımızı okumak için
Yargıtay Kararlarına Göre Çocuğu Doldurmak Velayetin Değiştirilmesi Sebebi midir?
Evet, eşin çocuğu diğer ebeveyne karşı doldurması ve görüşmeyi engellemesi velayetin değiştirilmesi nedenidir.
Türk Medeni Kanunu’na göre velayet düzenlemesinde asıl olan çocuğun üstün yararı ilkesidir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve ilgili Hukuk Daireleri verdikleri kararlarda açıkça belirtmektedir ki:
- Velayet kendisine verilen ebeveyn, çocuğun diğer ebeveynle kişisel ilişki kurmasını (görüşmesini) engellememelidir.
- Çocuğu diğer ebeveyne karşı sistemli bir şekilde doldurmak, kışkırtmak ve yabancılaştırmak bir hakkın kötüye kullanılması olarak kabul edilir.
- Çocuğun diğer ebeveyni görmesini engellemek için sağlık raporu uydurmak, sürekli engeller çıkarmak veya çocuğu psikolojik baskı altına almak velayetin reddi ve değiştirilmesi sonucunu doğurur.
“Velayet hakkı kendisine verilen ebeveyn, çocuğun diğer ebeveyni ile olan kişisel ilişkisini engellememekle ve bu bağın korunmasını sağlamakla yükümlüdür. Çocuğu diğer ebeveyne karşı kışkırtarak kişisel ilişki kurulmasını engelleyen ebeveyn, velayet görevini kötüye kullanmış sayılır ve velayetin değiştirilmesi gerekir.” — Yargıtay İçtihadı
Velayetin Değiştirilmesi Davasında Hangi Unsurlar Dikkate Alınır?
Çocuğun diğer ebeveyne karşı doldurulduğu iddiasıyla açılan velayetin değiştirilmesi davasında mahkeme doğrudan ezbere bir karar vermez. Gaziantep Adliyesi Aile Mahkemelerinde de süreç şu aşamalarla yürütülmektedir:
- Pedagog ve Sosyal Hizmet Uzmanı İncelemesi: Mahkeme uzman bir pedagog ve sosyal hizmet uzmanı (SGB) görevlendirir.
- Çocuk İle Görüşme ve Uzman Raporu: Belirli bir idrak yaşına gelmiş (genellikle 8 yaş ve üzeri) çocuk dinlenir. Ancak çocuğun beyanlarının kendi özgür iradesi mi yoksa ebeveyn kışkırtması (doldurması) mı olduğu uzmanlarca raporlanır.
- Kişisel İlişki Engellemesinin Tespiti: İcra kanalıyla görüşmeye gidilip gidilmediği, icra tutanaklarında çocuğun gösterilmediği ya da kışkırtıldığı yönünde tespitlerin olup olmadığı incelenir.
- Tanık İfadeleri: Tarafların yakın çevreleri ve komşularının ifadeleri doğrultusunda kışkırtmanın boyutu değerlendirilir.
Eğer uzman raporlarında çocuğun ebeveyne karşı sistemli bir şekilde kışkırtıldığı ve bu durumun çocuğun ruhsal gelişimini tehlikeye attığı sabit görülürse, hakim velayetin velayeti elinde bulundurmayan diğer ebeveyne verilmesine karar verebilir.
Eşiniz Çocuğu Size Karşı Dolduruyorsa Ne Yapmalısınız?
Böyle bir durumla karşı karşıya kaldığınızda duygusal hareket etmek yerine hukuki ve somut adımlar atmanız hayati önem taşır:
- Görüş Günlerini Aksatmayın ve Kayıt Altına Alın: Mahkemenin belirlediği kişisel ilişki tesis günlerinde çocuğu teslim almaya gidin.
- İcra Yoluyla Görüşme Sağlayın: Çocuğunuz size gösterilmiyorsa veya kışkırtılarak reddettiriliyorsa Çocuk Teslimi birimleri ve icra vasıtasıyla süreci tutanağa bağlatın.
- Psikolojik Destek Raporları Alın: Çocuğun sizden ayrılırken veya sizinle görüşürken sergilediği tutumların uzmanlarca analiz edilmesini sağlayın.
- Hukuki Süreç Başlatın: 21 yıllık tecrübeye sahip bir aile hukuku uzmanından destek alarak Aile Mahkemesinde Velayetin Değiştirilmesi Davası açın.
Sıkça Sorulan Sorular
1. Çocuğum “Anneme/Babama gitmek istemiyorum” derse velayet doğrudan değişir mi?
Hayır. Çocuğun beyanı önemlidir ancak hakim ve pedagog bu beyanın çocuğun kendi özgür iradesi mi yoksa yanındaki ebeveynin yönlendirmesi (doldurması) mi olduğunu araştırır. Kışkırtma tespit edilirse çocuğun “istemiyorum” demesine rağmen velayet değiştirilebilir.
2. Velayetin değiştirilmesi davası ne kadar sürer?
Dava süresi adliyenin yoğunluğuna, sosyal inceleme raporunun hazırlanma süresine ve tanıkların dinlenmesine bağlı olarak değişmekle birlikte ortalama 6 ay ile 1,5 yıl arasında sonuçlanmaktadır.
3. Çocuğu göstermeyen ebeveyne hapis cezası var mıdır?
İcra emrine veya Çocuk Teslim Merkezi kararlarına aykırı hareket ederek çocuğu diğer ebeveyne göstermeyen taraf hakkında tazyik hapsi uygulanması mümkündür. Ayrıca bu durum velayetin değiştirilmesi için en güçlü delillerden biridir.
4. Velayetin değiştirilmesi davasında iştirak nafakası ne olur?
Velayet kendisine verilen taraf lehine iştirak nafakası (çocuk için ödenen bakım nafakası) hükmedilir. Velayet el değiştirdiğinde, eski velayet sahibinin nafaka yükümlülüğü sona erer ve çocuğun yeni bakımını üstlenen ebeveyne nafaka ödemesi gündeme gelebilir.
İletişim ve Danışmanlık
Çocuk velayeti ve ebeveyn haklarının korunması hassas ve uzmanlık gerektiren konulardır. Hak kaybına uğramamak ve çocuğunuzun üstün yararını korumak için 21 yıllık tecrübemizle yanınızdayız.
- Telefon: 0342 232 56 56 / 0532 715 47 05
Yasal Uyarı: Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Hak kaybına uğramamak için uzman bir avukattan profesyonel destek almanız tavsiye edilir.
Kaynaklar
- 4721 Sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK m. 182, 323, 324, 348)
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi Esas ve Karar İlamları
- Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme (Çocuğun Üstün Yararı İlkesi)

Bir yanıt yazın