Boşanma davalarının en hassas ve hukuki açıdan en titizlikle yaklaşılması gereken konusu şüphesiz çocukların velayetidir. Aile birliği sona ererken ergin olmayan çocukların bakım, eğitim ve temsil haklarının kime verileceği hususu çoğu zaman anne ve baba arasında ciddi ihtilaflara yol açar. Kimi vakalarda her iki taraf da velayeti almak için büyük bir hukuki mücadeleye girerken, kimi vakalarda ise eşlerin çeşitli sebeplerle velayeti üstlenmek istemediği durumlarla karşılaşılmaktadır.
Gaziantep Aile Mahkemelerinde görülen boşanma davalarında hâkimin karar verirken esas aldığı temel ilke, anne ya da babanın arzularından ziyade çocuğun üstün yararıdır. 21 yıllık tecrübemizle müvekkillerimize her fırsatta hatırlattığımız üzere; velayet davaları bir çekişme aracı değil, çocuğun geleceğini koruma altına alma sürecidir.

Her İki Ebeveyn de Velayeti İstiyorsa Hâkim Nasıl Karar Verir?
Hem annenin hem de babanın velayeti talep ettiği durumlarda mahkeme, tarafların isteklerinden çok çocuğun bedensel, zihinsel, ahlaki ve sosyal gelişimini hangi ebeveynin yanında daha iyi sürdürebileceğini araştırır. Bu süreçte Gaziantep Adliyesi Aile Mahkemeleri nezdinde görev yapan pedagog, psikolog ve sosyal çalışmacılardan oluşan uzmanlar vasıtasıyla bir sosyal inceleme raporu (SİR) hazırlatılır.
Hâkim, her iki tarafın talebini değerlendirirken şu temel kriterleri göz önünde bulundurur:
- Çocuğun Yaşı ve Anne Bakımına Muhtaçlığı: Bebeklik ve erken çocukluk çağındaki (genellikle 0-7 yaş) çocukların, anne bakımına ve şefkatine engel çok ağır bir durum (örneğin ağır uyuşturucu bağımlılığı, çocuğa şiddet vb.) bulunmadıkça velayeti kural olarak anneye verilir.
- Çocuğun İradesi ve İdrak Yaşı: Yargıtay uygulamalarına göre 8 yaş ve üzerindeki idrak çağındaki çocukların, pedagojik görüşme esnasında hangi ebeveynin yanında kalmak istediğine dair beyanları mahkemece dikkate alınır.
- Kardeşlerin Ayrılmaması İlkesi: Birden fazla çocuk varsa, psikolojik gelişimlerinin olumsuz etkilenmemesi adına zorunlu haller dışında kardeşlerin aynı ebeveynde kalmasına özen gösterilir.
- Ebeveynlerin Sosyo-Ekonomik Durumu: Yalnızca maddi imkânların yüksekliği velayet sebebi sayılmaz; ancak çocuğun barınma, eğitim ve sağlık ihtiyaçlarını karşılayabilme kapasitesi bütüncül olarak değerlendirilir.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi Kararı: “Velayet düzenlemesinde asıl olan ana ve babanın yararları değil, çocuğun üstün yararıdır. İdrak çağındaki çocuğun kendisini ifade etmesine imkân tanınmalı ve tercihi gerekçeli bir şekilde değerlendirilmelidir.”
Boşanma Davasında Yapay Zekâ ile Oluşturduğu Sahte Mesaj ve Görseller Delil Olarak Kullanılabilir mi? yazımızı okumak için
Boşanma Davasında Çocuğun Velayeti Hiçbir Ebeveyn Tarafından İstenmiyorsa Ne Olur?
Nadir de olsa bazı boşanma davalarında hem anne hem de baba haklı veya haksız gerekçelerle çocuğun velayetini üstlenmek istemeyebilir. Türk Medeni Kanunu (TMK) uyarınca ergin olmayan bir çocuğun velayetsiz bırakılması hukuken mümkün değildir.
Böyle bir durumda mahkemenin izleyeceği hukuki süreç şu şekilde işler:
- Öncelikle Ebeveynlerin İkna Edilmesi ve İnceleme: Hâkim, tarafların durumunu ve isteksizlik gerekçelerini inceler. Velayet sorumluluğunun hukuki ve vicdani boyutları hatırlatılır.
- Vasi Atanması (Vesayet Altına Alma): Anne ve babanın velayet görevini getiremeyecek derecede isteksiz olması veya velayet sorumluluğunu almaktan tamamen kaçınması durumunda, TMK m. 347 ve devamı maddeleri gereğince çocuğun vesayet altına alınmasına karar verilir.
- Kayyım veya Vasi Görevlendirilmesi: Mahkeme durumu derhal vesayet makamına (Sulh Hukuk Mahkemesine) bildirir. Çocuğa uygun bir vasi (genellikle çocukla bağı olan üçüncü dereceye kadar akrabalar; büyükanne, büyükbaba, amca, teyze vb.) atanır.
- Devlet Koruması (Hakkında Koruma Kararı): Çocuğun bakımı için uygun bir akraba bulunamaması veya ebeveynlerin tutumunun çocuğun beden ve ruh sağlığını tehlikeye düşürmesi durumunda, 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu kapsamında çocuk devlet korumasına alınarak Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı bünyesindeki kurumlara yerleştirilir.
Velayeti İstemeyen Ebeveynin Bakım ve Nafaka Yükümlülüğü Biter mi?
Kamuoyunda sıklıkla yapılan en büyük yanlışlardan biri, velayeti almak istemeyen tarafın çocukla ilgili tüm finansal sorumluluklardan kurtulacağını sanmasıdır. Velayet hakkından feragat etmek veya çocuğun velayetini almamak, babalık ya da annelik sıfatını ve buna bağlı yasal yükümlülükleri ortadan kaldırmaz.
Velayeti kendisine verilmeyen veya velayeti üstlenmek istemeyen ebeveyn, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır. Mahkeme bu doğrultuda diğer ebeveyn veya atanan vasi lehine iştirak nafakası (çocuğun bakım ve giderleri için ödenen para) ödenmesine hükmeder. Aynı zamanda velayeti almayan taraf ile çocuk arasında şahsi ilişki (görüşme günleri) tesis edilir.
Sıkça Sorulan Sorular
1. Velayeti istemediğimi belirterek nafaka ödemekten kurtulabilir miyim?
Hayır. Velayeti istememek veya velayet hakkından feragat etmek nafaka ödeme borcunu ortadan kaldırmaz. Biyolojik anne ve babanın çocuğun ergin olana (18 yaşını doldurana) kadarki bakım giderlerine katılan iştirak nafakası ödeme yükümlülüğü kanuni bir zorunluluktur.
2. Anlaşmalı boşanmada velayeti ikimiz de istemezsek dava reddedilir mi?
Anlaşmalı boşanma protokolünde velayet hususunun netleştirilmesi şarttır. Tarafların ikisinin de velayeti reddetmesi durumunda hâkim anlaşmalı boşanma protokolünü bu haliyle onaylamaz. Mahkeme davayı çekişmeliye dönüştürebilir veya çocuğun üstün yararını gözeterek re’sen (kendiliğinden) koruma tedbirleri alıp vesayet sürecini başlatabilir.
3. Çocuğun velayeti her iki ebeveyne ortak verilebilir mi?
Evet, Türkiye’nin taraf olduğu Uluslararası Sözleşmeler ve Yargıtay’ın güncel içtihatları doğrultusunda ortak velayet mümkündür. Anne ve babanın anlaşması, çocuğun yararına aykırı bir durum bulunmaması şartıyla hâkim velayetin ortaklaşa kullanılmasına karar verebilir.
4. Velayeti alamayan taraf çocuğu ne kadar sıklıkla görebilir?
Hâkim, çocuğun yaşını, okul durumunu ve tarafların yaşadığı şehirleri (örneğin Gaziantep içi veya şehirler arası) dikkate alarak bir kişisel ilişki takvimi belirler. Genellikle ayın belirli hafta sonları, sömestr tatilinin bir kısmı ve yaz tatilinin belirli dönemlerinde çocukla ebeveyn arasında şahsi ilişki kurulur.
İletişim Bilgileri:
Avukat Ali Tümbaş Hukuk Bürosu
Telefon: 0342 232 56 56 / 0532 715 47 05
Yasal Uyarı:
Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Hak kaybına uğramamak için uzman bir avukattan profesyonel destek almanız tavsiye edilir.
Kaynaklar:
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK m. 182, 335-351, 397)
- 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi Emsal Kararları
Bir yanıt yazın